جوان آنلاین: تجارت کشورمان با کشورهای آفریقایی وارد مرحلهای تازه شده است و آمارهای جدید از گسترش مبادلات با ۳۹ کشور این قاره حکایت دارد. افزایش ۲۵ درصدی ارزش هر تن کالای صادراتی ایران به آفریقا، در کنار کاهش ارزش کالاهای وارداتی از این منطقه، نشان میدهد ترکیب تجارت خارجی ایران با قاره آفریقا به سمت صادرات کالاهای با ارزش افزوده بیشتر حرکت کرده است. همزمان توسعه روابط تجاری در غرب و شرق آفریقا، ظرفیتهای تازهای را پیش روی فعالان اقتصادی ایران قرار داده است.
توسعه تجارت با قاره آفریقا همیشه به عنوان یک الزام توصیف میشود و این روزها به یکی از مقاصد مهم تجارت خارجی کشورمان تبدیل شده و روند مبادلات اقتصادی با کشورهای این منطقه، بهویژه در بخش صادرات، شتاب بیشتری گرفته است. تازهترین دادههای تجاری نشان میدهد ایران اکنون با ۳۹ کشور آفریقایی در حال مبادله کالا است و شبکه تجارت میان دو طرف نسبت به سالهای گذشته گستردهتر شده است. این روند در شرایطی دنبال میشود که بسیاری از اقتصادهای آفریقایی به دلیل جمعیت رو به رشد، توسعه زیرساختها و نیاز فزاینده به کالاهای صنعتی و مصرفی، به بازارهای جذابی برای صادرکنندگان تبدیل شدهاند.
بررسی شاخصهای تجاری نشان میدهد ارزش هر تن کالای صادراتی ایران به آفریقا از ۴۴۲ دلار به ۵۵۴ دلار رسیده و رشدی ۲۵ درصدی را ثبت کرده است. این تغییر بیانگر آن است که ترکیب کالاهای صادراتی ایران به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر حرکت کرده و سهم کالاهای فرآوریشده، صنعتی و تخصصی در سبد صادراتی افزایش یافته است. چنین تغییری میتواند نشانهای از تحول تدریجی در راهبرد صادراتی ایران باشد که به جای تمرکز بر صادرات مواد خام و کالاهای کمارزش، بر توسعه بازار محصولات دارای فناوری و ارزش اقتصادی بیشتر تکیه دارد.
در مقابل، ارزش کالاهای وارداتی از کشورهای آفریقایی با کاهش ۱۱درصدی همراه بوده است. این موضوع نیز نشان میدهد بخش قابل توجهی از واردات ایران از این قاره همچنان به مواد اولیه، کالاهای پایه و محصولات با ارزش افزوده پایین اختصاص دارد. تحلیلگران اقتصادی معتقدند تداوم این روند میتواند به بهبود تراز تجاری ایران با کشورهای آفریقایی کمک کند و سهم صادرات غیرنفتی را در مناسبات خارجی کشور افزایش دهد.
با وجود رشد روابط تجاری، الگوی همکاری ایران با مناطق مختلف آفریقا یکسان نیست. در شمال آفریقا، سطح مبادلات اقتصادی هنوز محدود ارزیابی میشود. این در حالی است که کشورهای این منطقه به دلیل نزدیکی جغرافیایی، دسترسی مناسب به بازارهای مدیترانه و برخورداری از زیرساختهای حملونقل، ظرفیت بالایی برای توسعه تجارت با ایران دارند. توسعه ارتباطات بانکی، تسهیل حملونقل دریایی و ایجاد سازوکارهای مالی پایدار میتواند زمینه گسترش حضور تجاری ایران در شمال آفریقا را فراهم کند.
تمرکز تجارت ایران بر بازارهای غرب آفریقا
در میان مناطق مختلف این قاره، غرب آفریقا جایگاه پررنگتری در تجارت ایران پیدا کرده است. گسترش روابط اقتصادی با کشورهای این منطقه طی سالهای اخیر با ایجاد مراکز تجاری و افزایش ارتباط میان فعالان اقتصادی دو طرف همراه بوده است. بازار بزرگ مصرفی، نیاز گسترده به کالاهای صنعتی و کشاورزی و همچنین رشد پروژههای عمرانی در کشورهای غرب آفریقا، فرصت قابل توجهی برای صادرکنندگان ایرانی ایجاد کرده است.
فعالان اقتصادی معتقدند حضور مستمر در نمایشگاههای تخصصی، راهاندازی دفاتر تجاری و افزایش رفتوآمد میان تجار، نقش مهمی در تثبیت جایگاه کالاهای ایرانی در بازارهای غرب آفریقا داشته است. در کنار این موضوع، برخی تولیدکنندگان ایرانی توانستهاند در حوزههایی مانند مصالح ساختمانی، محصولات پتروشیمی، تجهیزات صنعتی، مواد غذایی و خدمات فنی و مهندسی جایگاه قابل قبولی در این بازارها به دست آورند.
افزون بر غرب آفریقا، کشورهای شرق این قاره نیز در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفتهاند. اقتصادهای رو به رشد شرق آفریقا، بهویژه کشورهایی که در مسیر توسعه بنادر، حملونقل و زیرساختهای صنعتی قرار دارند، ظرفیت تازهای برای صادرات ایران ایجاد کردهاند. ارتباط تجاری با برخی کشورهای این منطقه سابقه طولانی دارد و همین موضوع بستر مناسبی برای گسترش همکاریهای جدید فراهم کرده است.
کارشناسان حوزه تجارت خارجی بر این باورند که بازار آفریقا در دهه آینده به یکی از مهمترین مقاصد صادراتی کشورهای در حال توسعه تبدیل خواهد شد. جمعیت جوان، نیاز روزافزون به کالا و خدمات، توسعه شهرنشینی و افزایش سرمایهگذاریهای زیرساختی، ظرفیت اقتصادی این قاره را به شکل محسوسی افزایش داده است. در چنین شرایطی، کشورهایی که بتوانند حضور پایدار و شبکه تجاری مؤثر در آفریقا ایجاد کنند، سهم بیشتری از این بازار گسترده به دست خواهند آورد.
افزایش صادرات به آفریقا نیازمند تدوین راهبرد بلندمدت، تقویت دیپلماسی اقتصادی و ایجاد مشوقهای صادراتی است. ایجاد نمایشگاههای دائمی کالاهای ایرانی، توسعه همکاریهای گمرکی، راهاندازی خطوط اعتباری و حمایت از حضور شرکتهای ایرانی در پروژههای زیرساختی آفریقا، از جمله اقداماتی است که میتواند جایگاه ایران را در این بازار تقویت کند.
در مجموع، آمارهای جدید نشان میدهد تجارت ایران با کشورهای آفریقایی از مرحله ارتباطات محدود عبور کرده و به سمت همکاریهای گستردهتر در حال حرکت است. افزایش ارزش صادرات، توسعه ارتباط با ۳۹ کشور آفریقایی و تمرکز بر کالاهای دارای ارزش افزوده بیشتر، بیانگر آن است که آفریقا به تدریج به یکی از محورهای مهم تجارت خارجی ایران تبدیل میشود؛ بازاری که در صورت برنامهریزی دقیق، میتواند سهم قابل توجهی در رشد صادرات غیرنفتی کشور داشته باشد.
